تا به حال برایتان پیش آمده که قیمت یک کالا را در یک فروشگاه خارجی ببینید و با خودتان بگویید: «این کالا که خیلی ارزان است، پس چرا وقتی قرار است به کشور دیگری فرستاده شود، هزینه نهایی آن چند برابر میشود؟»
این اتفاق در تجارت بینالمللی کاملاً ممکن است. حتی گاهی ارزش خود کالا ۵۰ یا ۱۰۰ دلار است، اما هزینه رساندن آن به مقصد به اندازهای میشود که خریدار احساس میکند پول بیشتری برای «سفر کالا» پرداخته تا خود محصول!
اما دلیل این اتفاق چیست؟ آیا شرکتهای حملونقل هزینه زیادی دریافت میکنند یا عوامل دیگری در تعیین قیمت نهایی نقش دارند؟
واقعیت این است که وقتی یک کالا از مرز عبور میکند، دیگر فقط با هزینه خرید آن روبهرو نیستیم. هزینه حمل، بستهبندی، بیمه، خدمات فرودگاهی یا بندری، تشریفات گمرکی، مالیات و عوارض و حتی نحوه بستهبندی کالا میتوانند قیمت نهایی را تغییر دهند. در ادبیات لجستیک به مجموع هزینههایی که برای رساندن یک محصول از مبدأ تا مقصد پرداخت میشود، اصطلاح «هزینه تمامشده در مقصد» یا Landed Cost گفته میشود.
یک کالای ۵۰ دلاری چگونه میتواند بسیار گرانتر به دست ما برسد؟
فرض کنید یک وسیله الکترونیکی کوچک را با قیمت ۵۰ دلار از یک فروشگاه خارجی خریداری کردهاید.
در نگاه اول تصور میکنیم هزینه ما همان ۵۰ دلار است. اما کالا هنوز در کشور مبدأ قرار دارد و باید مسیری را طی کند تا به دست خریدار برسد.
ممکن است هزینهها شامل موارد زیر باشد:
قیمت کالا + بستهبندی + انتقال داخلی + حمل بینالمللی + بیمه + هزینههای فرودگاه یا بندر + ترخیص + مالیات و عوارض + تحویل در مقصد
بنابراین ممکن است کالای ۵۰ دلاری در نهایت با هزینهای بسیار بیشتر از قیمت اولیه به دست مصرفکننده برسد.
البته این موضوع به معنای آن نیست که همه این هزینهها همیشه برای تمام کالاها دریافت میشوند. نوع کالا، کشور مبدأ و مقصد، وزن و حجم محموله، روش حمل، ارزش کالا و مقررات کشور مقصد، همگی روی هزینه نهایی تأثیر دارند.
اولین عامل مهم؛ فاصله
شاید سادهترین دلیل افزایش هزینه، فاصله باشد.
ارسال یک بسته از یک شهر به شهر دیگر با انتقال همان بسته از یک قاره به قاره دیگر قابل مقایسه نیست. هرچه مسیر طولانیتر و پیچیدهتر باشد، تعداد مراحل جابهجایی نیز میتواند بیشتر شود.
ممکن است یک کالا ابتدا از کارخانه به انبار فروشنده، سپس به مرکز جمعآوری، بعد به فرودگاه یا بندر منتقل شود و پس از ورود به کشور مقصد نیز یک مسیر داخلی دیگر را طی کند.
در واقع، چیزی که مشتری آن را «ارسال یک بسته» میبیند، ممکن است برای شرکتهای لجستیکی یک زنجیره چندمرحلهای باشد.
وزن کالا همیشه همان چیزی نیست که بابت آن پول میدهید
یکی از جالبترین نکات در حملونقل بینالمللی، موضوع وزن حجمی است.
تصور کنید یک جعبه بزرگ پر از یک محصول بسیار سبک دارید. وزن واقعی آن ممکن است فقط ۵ کیلوگرم باشد، اما فضای زیادی در هواپیما اشغال کند.
در حمل هوایی، شرکتهای حمل ممکن است برای محاسبه هزینه، وزن واقعی و وزن حجمی را با یکدیگر مقایسه کنند و مبنای محاسبه را عدد بالاتر قرار دهند. IATA نیز وزن و حجم را از عوامل اصلی تعیینکننده نرخ حمل هوایی معرفی میکند.
برای همین است که گاهی یک کالای سبک اما حجیم، هزینه حمل بیشتری نسبت به کالایی سنگینتر و فشردهتر دارد.
به زبان ساده، شرکت حملونقل فقط «وزن کالا» را جابهجا نمیکند؛ در هواپیما، فضایی که کالا اشغال میکند نیز ارزش دارد.
چرا حمل هوایی گرانتر است؟
اینجا به یکی از مهمترین دلایل میرسیم.
اگر قرار باشد کالایی را سریع به مقصد برسانیم، حمل هوایی معمولاً یکی از گزینههای اصلی است. اما این سرعت هزینه دارد.
هواپیما در مقایسه با کشتی ظرفیت بسیار محدودتری برای حمل کالا دارد و هزینههای عملیاتی آن نیز بالاتر است. به همین دلیل حمل هوایی معمولاً برای کالاهای ارزشمند، حساس، فوری یا کالاهایی که زمان تحویل در آنها اهمیت زیادی دارد، توجیه بیشتری پیدا میکند.
به همین دلیل است که ممکن است ارسال یک کالای کوچک با هواپیما، بخش قابل توجهی از ارزش خود کالا هزینه داشته باشد.
برای مثال، اگر یک قطعه الکترونیکی ۸۰ دلار قیمت داشته باشد اما برای یک کارخانه ضروری باشد و توقف خط تولید به دلیل نرسیدن آن روزانه هزاران دلار هزینه ایجاد کند، پرداخت هزینه بیشتر برای حمل سریع میتواند از نظر اقتصادی منطقی باشد.
در مقابل، برای کالاهای ارزانقیمت و حجیم، حمل دریایی یا زمینی در بسیاری از مسیرها میتواند گزینه مناسبتری باشد. بهطور کلی، حمل هوایی مزیت سرعت دارد و حمل دریایی معمولاً هزینه پایینتری دارد؛ انتخاب میان آنها به ارزش کالا، زمان مورد نیاز و شرایط زنجیره تأمین بستگی دارد.
فرودگاه هم برای جابهجایی کالا هزینه دارد
وقتی یک کالا وارد فرودگاه میشود، ماجرا تمام نشده است.
کالا باید پذیرش شود، بررسیهای لازم روی آن انجام شود، در پایانه بار جابهجا شود، اسناد آن بررسی شود و در صورت نیاز مراحل گمرکی را پشت سر بگذارد.
هزینههایی مانند خدمات پایانه، جابهجایی، بررسی امنیتی، سوخت، انبارداری و برخی خدمات جانبی میتوانند به هزینه اصلی حمل اضافه شوند. IATA نیز هزینههایی مانند Airport Handling، Screening، Fuel Surcharge، Terminal Handling و برخی هزینههای خدماتی را از جمله هزینههای قابلتوجه در حمل هوایی معرفی میکند.
به همین دلیل، عددی که در ابتدا به عنوان «نرخ حمل» اعلام میشود، همیشه لزوماً برابر با کل هزینهای نیست که صاحب کالا در پایان پرداخت میکند.
برای محمولههایی که از ایران ارسال میشوند، فرودگاه بینالمللی امام خمینی یکی از مهمترین نقاط عملیات بار هوایی بینالمللی است و خدمات فریت بار فرودگاه امام خمینی میتواند برای ارسال محمولههای مختلف از ایران مورد استفاده قرار گیرد.
گمرک؛ بخشی که ممکن است هزینه نهایی را تغییر دهد
وقتی کالا از مرز عبور میکند، قوانین کشور مقصد وارد ماجرا میشوند.
هر کشور مقررات خاص خود را برای واردات کالا دارد و ممکن است بر اساس نوع محصول، ارزش، کشور مبدأ و کاربرد آن، مالیات، عوارض یا هزینههای دیگری دریافت شود.
برای مثال، یک کالای شخصی ممکن است شرایط متفاوتی نسبت به یک محموله تجاری داشته باشد. همچنین برخی کالاها به مجوز یا بررسیهای تخصصی نیاز دارند.
به همین دلیل نمیتوان فقط با مشاهده قیمت کالا و نرخ حمل، هزینه نهایی را محاسبه کرد.
هزینههای گمرکی و مالیاتی نیز بخشی از همان «هزینه تمامشده در مقصد» هستند که در تجارت بینالمللی اهمیت زیادی دارند.
چرا بیمه هم به هزینه اضافه میشود؟
هرچه کالا ارزشمندتر باشد، ریسک مالی از دست رفتن یا آسیبدیدن آن نیز اهمیت بیشتری پیدا میکند.
به همین دلیل ممکن است صاحب کالا برای محموله خود بیمه حمل تهیه کند.
البته بیمه به این معنا نیست که کالا حتماً دچار مشکل خواهد شد؛ بلکه هدف آن کاهش ریسک مالی در برابر اتفاقات مشخصشده در قرارداد بیمه است.
بنابراین وقتی ارزش کالا بالا میرود، هزینه بیمه نیز میتواند به یکی دیگر از اجزای هزینه نهایی تبدیل شود.
مقصدهای دورتر، همیشه فقط به معنای مسافت بیشتر نیستند
گاهی یک مقصد فقط به دلیل فاصله جغرافیایی گران نیست؛ بلکه زیرساخت، تعداد مسیرهای موجود، امکان پرواز مستقیم، تعداد مراحل ترانزیت و شرایط تحویل در مقصد نیز اهمیت دارد.
برای مثال، ارسال محموله به یک شهر بزرگ که ارتباطات هوایی متعددی دارد ممکن است از نظر لجستیکی سادهتر از ارسال همان کالا به یک منطقه دورافتاده باشد.
در محاسبه هزینه حمل بینالمللی، عواملی مانند مقصد، وزن، ابعاد، سوخت، خدمات ویژه، منطقه تحویل و مقررات کشور مقصد همگی میتوانند روی قیمت اثر بگذارند.
به همین دلیل، مسیرهای دوری مانند استرالیا یا کانادا میتوانند نیازمند برنامهریزی دقیقتری باشند. در چنین مسیرهایی، بررسی گزینههای فریت بار استرالیا یا فریت بار کانادا بر اساس وزن، حجم، نوع کالا و روش حمل میتواند تصویر دقیقتری از هزینه واقعی ارائه کند.
یک مثال ساده؛ کالای ارزان، هزینه حمل گران
فرض کنیم یک محصول کوچک به قیمت ۴۰ دلار خریداری کردهایم.
هزینههای احتمالی را به صورت فرضی در نظر بگیریم:
| نوع هزینه | مبلغ فرضی |
|---|---|
| قیمت کالا | ۴۰ دلار |
| بستهبندی و آمادهسازی | ۵ دلار |
| انتقال داخلی در کشور مبدأ | ۱۰ دلار |
| حمل بینالمللی | ۴۵ دلار |
| بیمه و خدمات جانبی | ۵ دلار |
| هزینههای مقصد | ۱۵ دلار |
| مجموع | ۱۲۰ دلار |
در این مثال، کالایی که فقط ۴۰ دلار قیمت داشته، در نهایت ۱۲۰ دلار هزینه ایجاد کرده است.
آیا یعنی حملونقل ۸۰ دلار «اضافی» گرفته است؟
نه لزوماً.
در این مثال فرضی، ۴۰ دلار مربوط به خود کالا و ۸۰ دلار مربوط به مجموعهای از خدمات و هزینههایی است که برای رساندن کالا از فروشنده به مقصد پرداخت شدهاند.
همین تفاوت یکی از دلایلی است که در تجارت بینالمللی، قیمت خرید کالا به تنهایی معیار مناسبی برای محاسبه هزینه نهایی نیست.
چرا گاهی بستهبندی بهتر باعث کاهش هزینه میشود؟
شاید عجیب به نظر برسد، اما بستهبندی میتواند روی هزینه حمل تأثیر مستقیم داشته باشد.
فرض کنید یک محصول در یک جعبه بسیار بزرگ بستهبندی شده است. حتی اگر خود محصول وزن کمی داشته باشد، فضای زیادی اشغال میکند و در حمل هوایی ممکن است وزن حجمی آن بالا برود.
اگر همان محصول با بستهبندی مناسبتر و کمحجمتر آماده شود، ممکن است وزن حجمی کاهش پیدا کند.
به همین دلیل، بستهبندی در حمل بینالمللی فقط برای محافظت از کالا نیست؛ بلکه میتواند بخشی از مدیریت هزینه لجستیک نیز باشد.
آیا همیشه باید ارزانترین روش حمل را انتخاب کرد؟
نه.
این یکی از اشتباهات رایج در نگاه به هزینه حملونقل است.
فرض کنید یک شرکت باید یک قطعه ۱۰۰ دلاری را برای تعمیر یک دستگاه صنعتی ارسال کند. حمل دریایی ممکن است ارزانتر باشد، اما اگر ۳۰ یا ۴۰ روز زمان ببرد و دستگاه در تمام این مدت متوقف بماند، هزینه واقعی انتخاب حمل دریایی میتواند بسیار بیشتر از صرفهجویی اولیه باشد.
در چنین شرایطی، پرداخت هزینه بیشتر برای حمل هوایی ممکن است از نظر اقتصادی منطقی باشد.
بنابراین سؤال درست همیشه این نیست که:
«کدام روش حمل ارزانتر است؟»
بلکه باید پرسید:
«کدام روش با توجه به ارزش کالا، زمان، ریسک و هزینههای جانبی، برای این محموله منطقیتر است؟»
هزینه حمل، بخشی از داستان قیمت کالا است
وقتی یک کالا در یک کشور تولید و در کشور دیگری فروخته میشود، قیمت نهایی آن نتیجه یک زنجیره طولانی است.
از مواد اولیه و تولید گرفته تا بستهبندی، انبارداری، حمل داخلی، حمل بینالمللی، بیمه، گمرک، مالیات و توزیع داخلی، هر مرحله میتواند بخشی از قیمت نهایی را تشکیل دهد.
به همین دلیل ممکن است محصولی که در کشور مبدأ قیمت بسیار مناسبی دارد، در کشور مقصد با قیمت بسیار بالاتری عرضه شود.
این موضوع فقط به «گران بودن حملونقل» مربوط نیست؛ بلکه به این واقعیت برمیگردد که رساندن یک کالا از یک نقطه جهان به نقطهای دیگر، خودش یک فرآیند اقتصادی مستقل است.
در نهایت، اگر یک روز قیمت یک محصول خارجی را دیدید و متوجه شدید هزینه ارسال آن تقریباً به اندازه خود کالا یا حتی بیشتر از آن است، چندان تعجب نکنید. پشت آن عدد، شبکهای از هواپیماها، کامیونها، انبارها، فرودگاهها، گمرکها، شرکتهای حملونقل و نیروهای خدماتی قرار دارد که همگی باید در نهایت آن کالا را از فروشنده به دست خریدار برسانند.
با احترام ، نوپیدا
Leave a Reply