«خانه موریاما» در توکیو، طراحی شده توسط ریوئه نیشیزاوا (برنده جایزه پریتزکر ۲۰۱۰)، تصور رایج از یک خانه مدرن را کاملاً به چالش میکشد. این پروژه که بین سالهای ۲۰۰۲ تا ۲۰۰۵ ساخته شده، به جای یک ساختمان واحد، مجموعهای از ده حجم سفید و مستقل است که در میان مسیرها و حیاطهای کوچک پراکنده شدهاند. نتیجه نهایی، خانهای است که更像 یک روستای کوچک در دل جنگلهای توکیو است؛ روستایی که مرز میان زندگی خصوصی و جمعی را بازتعریف میکند.
خانه موریاما؛ چالش با مفهوم خانه مدرن و تولد یک «ماشین اجتماعی»
صاحب خانه، یاسئو موریاما، مردی میانسال و اهل توکیو بود که عشق اصلیاش کتاب خواندن، گوش دادن به موسیقی و تماشای فیلم بود. نیشیزاوا در پاسخ به درخواست او برای طراحی یک خانه گفت: «تو به یک خانه نیاز نداری، بلکه به یک روستا در میان جنگل نیاز داری.» نتیجه، مجموعهای از پنج واحد کاملاً مجهز (با آشپزخانه و سرویس بهداشتی) و پنج واحد کوچک دیگر (اتاق نشیمن، حمام و غیره) بود. پنج واحد مجهز قابلیت اجاره داشتند و به موریاما اجازه میدادند با درآمد اجاره، زمان بیشتری را در میان مجموعههای ارزشمند کتابها و فیلمهایش بگذراند. نخستین ساکنان این واحدها، معماران جوان و فعالان حوزه طراحی بودند و به تدریج این مجموعه به یک جامعه کوچک از افراد خلاق تبدیل شد.
چگونه خانه موریاما به بستری برای ارتباط بدون از دست دادن حریم خصوصی تبدیل شد؟
اگرچه نیشیزاوا هیچ فضای مشترکی طراحی نکرد، اما اتاق نشیمن موریاما به محل گردهمایی همسایهها تبدیل شد؛ جایی برای غذا خوردن، نوشیدنی نوشیدن در تابستان و تماشای فیلم روی پشتبام. مسیرهای باریک میان ساختمانها نیز به فضایی برای گفتوگوهای روزمره و معاشرت بدل شدند. دو ویژگی کلیدی در طراحی خانه موریاما به این پویایی اجتماعی کمک کرده است:
- طراحی پنجرهها به گونهای که مستقیماً رو به واحد دیگر نباشند: این ویژگی حریم خصوصی هر ساکن را حفظ میکند و مانع از احساس مشاهده شدن دائمی میشود.
- الزام به چند قدم راه رفتن در فضای باز برای عبور از یک بخش به بخش دیگر: این مسیرهای کوتاه، برخوردهای اتفاقی و شکلگیری روابط انسانی را تسهیل میکنند.
خانه موریاما در جامعه امروز ژاپن که با معضل جدی تنهایی (به ویژه در میان سالمندان) مواجه است، یک راهحل معماری نوآورانه محسوب میشود. این پروژه نشان میدهد که چگونه طراحی هوشمندانه میتواند زندگیای را ممکن کند که در آن افراد هم مستقل باشند و هم بخشی از یک جامعه کوچک باقی بمانند. شاید مهمترین دستاورد خانه موریاما خلق «زندگی در فاصله میان تنهایی و باهمبودن» باشد؛ مدلی که میتواند الهامبخش طراحی مسکن در شهرهای شلوغ و پرتنش امروزی باشد.
Leave a Reply