نتایج یک پژوهش جدید که در مجله Nature Communications منتشر شده، نشان میدهد که مغز ممکن است سالها پیش از بروز مشکلات حافظه، با نشانه دیگری به نام «کاهش انعطافپذیری شناختی» هشدار دهد؛ یافتهای که در صورت تأیید در مطالعات انسانی، میتواند مسیر تشخیص زودهنگام آلزایمر را متحول کند.
به گزارش خبرنگار سلامت ما، بیماری آلزایمر یک اختلال نورودژنراتیو با پیشرفت آهسته است که در آن پروتئینهای مضر طی سالها در مغز تجمع پیدا کرده و به سلولهای عصبی آسیب میرسانند. از آنجا که این بیماری برای مدت طولانی بدون علائم واضح پیشرفت میکند، پژوهشگران همواره در تلاش برای یافتن نشانههای هشداردهندهای هستند که پیش از آغاز کاهش شدید حافظه ظاهر شوند.
انعطافپذیری شناختی؛ مهارتی که پیش از حافظه از کار میافتد
انعطافپذیری شناختی، توانایی مغز برای سازگاری با شرایط جدید، یادگیری از اشتباهات، یافتن راهحل برای مسائل تازه و جابهجایی میان وظایف مختلف است. این مهارت در بسیاری از فعالیتهای روزمره، از رانندگی تا اجرای دستورالعملهای جدید در محیط کار، نقشی حیاتی ایفا میکند. پژوهشگران در این مطالعه روی موشهایی با تغییرات مغزی مشابه آلزایمر، دریافتند که این حیوانات با وجود حفظ حافظه فضایی طبیعی، در انطباق با قوانین جدید ناتوان بودند و رفتارهای قبلی خود را حتی پس از بیپاداش شدن آنها، ادامه دادند.
چرخه معیوب فعالیت بیشازحد مغز و آمیلوئید بتا
بررسیهای دقیقتر نشان داد که در مغز موشهای مبتلا، ناحیهای به نام مدیال پرهفرونتال کورتکس که نقش کلیدی در تصمیمگیری دارد، فعالیتی غیرطبیعی و بیش از حد نشان میدهد. این فعالیت غیرعادی، تولید پروتئین آمیلوئید بتا را افزایش داده و خود این پروتئین نیز باعث تحریک بیشتر سلولهای مغزی میشود و چرخهای معیوب را ایجاد میکند که سرعت پیشرفت بیماری را افزایش میدهد.
امیدی تازه برای توقف چرخه بیماری
پژوهشگران با هدف قرار دادن مدارهای بیشفعال مغز، موفق شدند این چرخه را بشکنند. نتایج نشان داد که این درمان آزمایشی، توانایی سازگاری موشها را افزایش داد، فعالیت مغز را به سطح طبیعی نزدیکتر کرد و سطح آمیلوئید بتا را کاهش داد. این یافتهها نشان میدهد که فعالیت غیرطبیعی مغز ممکن است صرفاً یک پیامد نباشد، بلکه یکی از عوامل مؤثر در پیشرفت آلزایمر نیز محسوب میشود.
چرا تشخیص زودهنگام آلزایمر حیاتی است؟
اگر نتایج این پژوهش در انسان نیز تأیید شود، پزشکان ممکن است در آینده علاوه بر آزمونهای حافظه، ارزیابی انعطافپذیری شناختی را نیز برای تشخیص زودهنگام آلزایمر به کار بگیرند. تشخیص زودهنگام اهمیت بسیار زیادی دارد، زیرا انتظار میرود درمانهای فعلی و آینده، پیش از از بین رفتن تعداد زیادی از سلولهای مغزی، اثربخشی بیشتری داشته باشند و به بیماران فرصت بیشتری برای برنامهریزی و مشارکت در کارآزماییهای بالینی بدهند.
محدودیتهای پژوهش
این مطالعه که شواهد زیستی محکمی ارائه میدهد، تنها روی موشهای آزمایشگاهی انجام شده و هنوز مشخص نیست که آیا همین روند در انسان نیز رخ میدهد یا خیر. بنابراین، برای استفاده از این یافتهها در تشخیص و درمان روزمره بیماران، انجام مطالعات گسترده انسانی ضروری است. با این حال، این پژوهش دریچهای نو به سوی درک بهتر و تشخیص زودهنگام این بیماری ویرانگر گشوده است.
Leave a Reply